LİNK

 

NOT

 

YENİ

 

BAĞLANTILAR

 

Genel Özellikleri

Yaşam birlikleri
belli bir coğrafi ortamda yaşayan tüm populasyonların oluşturduğu birliktir. Biyosferde iki tip yaşam birliği vardır.
A-Kara yaşam birliği (Orman, Çayır, Step, Tundra, Çöl, Mağara. vb.)
B-Su yaşam birlikleri (Deniz, Göl, Akarsu, Havuz, Bataklık, Pınar, vb.)

Yaşama birliklerinin özellikleri

  • Baskın türler vardır:Komünitede gerek sayısal gerekse yaşamsal aktiviteleri bakımından en çok rastlanan türdür.
  • Her yaşam birliği belirli iklimsel koşullara sahip ortamlara uyumlu türlerden oluşur: Ormanlarda topraktan ağacın tepesine kadar farklı şartlara sahip microklima katmanları ve bu katmanlarda şartlara uyumlu bitki ve hayvan türleri bulunur.
  • Yaşam birliklerinin sınırları vardır. Ancak bazı yaşam birlikleri iç içe olabilir.
  • Yaşam birliklerinde canlıların sayıları ile vücud büyüklükleri ters orantılıdır.
  • Yaşam birliğinin baskın türü biyotik ve abiyotik nedenlerle zamanla ortadan kalkabilir ve yerini başka bir tür alabilir .Bu olaya süksesyon denir.

Popülasyon
coğrafik bölgede yaşayan aynı tür bireylerin oluşturduğu topluluktur.Popülasyonlar biyolojik birimdir. Popülasyonlarda bir birey doğar, büyür ve ölür ancak popülasyonlar varlığını sürdürür.
Popülasyonların incelenmesinin sağladığı faydalar şunlardır.

  • Canlı ile çevresi arasındaki ilişkileri anlamak
  • Doğadaki madde ve enerji akışını tanımak ,önemini kavramak
  • Yaşanabilir doğayı öğrenmek ,tanımak ve korumanın önemini kavramak
  • Canlıların genetik yapı ve evrimini öğrenmek

Populasyon özellikleri
Populasyon büyüme şekilleri: Populasyona doğum ve içe göçle birey katılarak büyür. Ölüm ve dışa göçle bireyler azalarak küçülür. Eğer populasyonun bulunduğu alanda çevresel koşullar değişmeden kalıyorsa populasyonlarda birey sayısı dengeye ulaşır. Populasyonların gelişme, gerileme ve dengesi şu formülle hesaplanır.
P=Populasyon büyüklüğündeki değişme
A=Doğum + İçe göç (Birey sayısı artışı)
B=Ölüm + Dışa göç (Birey sayısı azalması)
A>B =>Popülasyon büyür
A<B =>Popülasyon küçülür

Populasyon büyüklüğünün düzenlenmesi ile ilgili görüşler
I-Thomas MALTHUS ‘un hipotezi: Populasyon büyüklüğünün bazı dış kuvvetlerle (Besin,hastalık,savaş,göç vb.) düzenlendiğini savunur.
II-WYNNE-EDWARDS hipotezi:Çevredeki kaynaklara uygun olarak sınırlanan populasyonlarda besin azlığı önlenir. Bu hipoteze göre besin tükenmeden önce populasyonun büyüklüğünün düzenlenmesi türün genetik özellikleri,doğum kontrolü, sosyal davranışları gibi iç kuvvetlerle gerçekleşir.
Doğada besin miktarındaki artış aritmetik dizi halinde artarken , canlıların nüfusu geometrik dizi halinde artar. Çeşitli hipotezlere göre populasyon büyümesi önce geometrik sonra aritmetik dizi olarak artar ve bir süre sonra dengeye ulaşır.
Bu çalışmaya göre populasyonların düzenlenmesi iç ve dış faktörlerle gerçekleşmektedir.

Populasyon büyümesini etkileyen faktörler
a-Türün genetik özellikleri (Biyolojik potansiyel):Canlılık gücü , üreme gücü , kalıtsal adaptasyonları vb.
b-Çevresel faktörler: Isı, nem,CO2 ,O2, besin, tuzlar, hastalık , savaş vb.

S gelişme tipi
Özellikleri:
A evresi: Populasyonun artışı başlangıçta azdır .Bunun nedenleri
I.             Birey sayısının az olması
II.            Alana alışma,yer bulma,yuva yapma gibi nedenlerle çiftleşme oranı düşüktür. Bu evreye kuruluş fazı=Pozitif artış evresi denir.
B evresi:Bu evrede üreme yaşına gelmiş birey sayısı fazladır. Doğum oranı fazla ölüm oranı azdır.Yaşam alanına yerleşilmiş yavru bakımı ve koruma garanti altına alınmıştır. Bu evreye logaritmik artış evresi denir.
C evresi : Populasyon artış hızı azalır. Çevre direnci, predatörler, parazitler,hastalıklar artar ve rekabet şiddetlenir. Bu evreye negatif artış evresi denir.
D evresi:Çevre direnci etkisiyle populasyonlarda ölüm ve doğumlar eşitlenerek denge kurulur . Dengenin kurulduğu düzeye populasyon taşıma kapasitesi denir . Bu evreye denge evresi denir.
Not: S gelişme omurgalı,protozooa ve mayalarda görülür.

 

J gelişme tipi
Populasyonda kısa bir kuruluş fazı(Pozitif artış evresi) görüldükten sonra logaritmik artış fazına geçilir. Çevre direnci ile karşılaşıldığında denge kurulmadan populasyon geriler ve çöker. Bazı böcek tiplerinde görülür. Örnek: Karasinek

Populasyon gelişme grafiğinin analizi
1.zaman aralığı:Doğum oranı çok ölüm oranı azdır. Populasyona madde ve enerji girdisi çıktısından fazladır. Populasyon gençtir.
2.zaman aralığı:Doğum ve ölüm oranları eşittir. Madde ve enerji girdisi ile çıktısı eşittir. Populasyon olgundur.
3. zaman aralığı:Ölüm oranı doğum oranından çoktur. Madde ve enerji girdisi çıktısından azdır. Populasyon yaşlıdır.
Bir populasyonun büyüklüğünü belirleyen denklem şöyledir .P = BP – ÇD
P(=Populasyon üklüğü ve gelişimi)=BP(=Biyotik potansiyel=Üreme gücü)-ÇD(=Çevre direnci)

Populasyon devri
Bir populasyon büyürken besin olarak kullandığı ikinci populasyon küçülür. Bu sefer besin azaldığından birinci populasyon azalır,avcı azaldığı için ikinci populasyon büyür.
Bir bölgeye yerleşip dengeye ulaşan populasyon birey sayısı yıldan yıla çevre direncindeki değişmeler , genetik yapıdaki değişmelere bağlı olarak değişir. Bu değişmelere populasyon devri denir. Bu değişmeler üç şekilde gerçekleşir.

Populasyon taşıma kapasitesi
Belli şartlar altında populasyonda bulunabilecek en yüksek fert sayısıdır
Not:Mevsimler populasyonun taşıma kapasitesinin değişmesine neden olurlar.

Populasyon yoğunluğu
Belli bir zamanda birim alanı (su yaşamında hacmi ) işgal eden fert sayısıdır.
Populasyon yoğunluğunun aşırı artması;besin, barınak, eş seçiminde şiddetli rekabet doğurur. Genç ve güçlülerin zayıf olanları öldürdüğü görülür. Ayrıca aşırı artış predatör, hastalık ve parazitlerin artmasına neden olur.
Yoğunluğun düşük olduğu dönemlerde ;besin ve barınak bulma kolaylaşır, eş seçme imkanı uygundur .bu nedenle populasyon yoğunluğunda hızlı artış görülür

Populasyon doğum oranı
Birim zamanda populasyona katılan fert sayısıdır. Populasyonun doğum oranı çevre şartlarındaki çeşitliliğe, populasyon büyüklüğüne ve bileşimine bağlıdır.
Not:Doğurgan birey sayısı populasyonun geleceğini belirler.

Populasyon ölüm oranı
Birim zamanda ölen fert sayısıdır. Ölüm oranını;fiziki şartlar, populasyon büyüklüğü, bileşimi ve yoğunluğu belirler. Uygun olmayan çevre şartlarında populasyon çöker.

Av-Avcı ilişkisi

Populasyonlarda etkileşim