Bitkilerde Üreme ve Gelişme

  I-Tohumsuz bitkilerde

 

 

 Eşeyli ve eşeysiz üremenin birbirini takip etmesi şeklinde gerçekleşen

 metagenez görülür:

 

 

Animasyonu izle  
  Metagenez

 

1-Sporlar (n) çimlenerek hapolid gametofiti oluşutrurlar

2-Gametofitlerde anteridyum (Erkek organ) ve Arkegonium (Dişi organ) gelişir

3-Mitoz bölünme ile anteridyumlarda sperm arkegoniumlarda ise ovum

meydana gelir

4-Uygun şartalarda döllenme gerçekleşir

5-Oluşan zigottan(2n) sporofit (2n)gelişir

6-Sporofitte sporangium (Spor kesesi) gelişir

7-Sporangiumda bulunan spor ana hücrelerinden (2n) mayozla sporlar (n)

oluşur

 

 

 
 

Eğreltilerde

 

1-Sporofit döl baskındır

2-İletim demetleri taşır

3-Fotosentez yapar

4-Sporofit döl çiçekli bitkilerdeki gövde,yaprak,kök ve çiçek rollerini üstlenir

5-Gametofit döl cılızdır

 

 

 

 

 
  Karayosunlarında

 

1-Gametofit döl baskındır

2-Gametofit fotosentez yapar

3-Sporofit döl gametofit üzerinde gelişir ve yarı parazittir

4-İletim demetleri taşımaz

 

 

     Animasyonu izle

 
  II-Tohumlu bitkilerde

 

Temel üreme organı çiçektir.

a-Üreme hücrelerinin oluştuğu yerdir

b-Mayoz ve haploid gelişmenin gerçekleştiği yerdir

c-Döllenmenin gerçekleşip embriyo ve endospermin oluştuğu yerdir

d-Tohumun geliştiği yerdir

e-Meyvanın oluştuğu yerdir

 

 

 

 

 

 

Animasyonu izle

 
  a-Çiçek yapısı

1-Çiçek tablası:Çiçek adlı üreme organının geliştiği yapıdır

2-Dişi organ:Tohum taslağı ve Makrospor ana hücresinin bulunduğu

embriyo kesesi ve tohumun geliştiği ,gerçek meyve oluşumunu sağlayan

kısımdır 3 kısma ayrılır;

  a-Ovaryum

  b-Stilus

  c-Stigma

3-Erkek organ:Mikrospoana hücresinin bulunduğu,polenlerin oluştuğu

kısımdır. 2kısma ayrılır;

  a-Flament:Sapcık

  b-Anter:Başcık

4-Taç ve canak yapraklar: Çiçeklere şekil verip görünümlerini

belirleyen,tozlaşmaya yardımcı,özel kokular uretebilen kısımlardır

 
  b-Başcık (Teka)larda polen oluşumu

1-Başcıkta bulunan mikrospor ana hücresi mayoz geçirerek 4 tane haploid

mikrospor oluşturur.

2-Mikrospor hücrelerinin nukleusları mitozla ikiye ayrılır

3-Oluşan iki mikro nukleus etraflarına bir miktar sitoplazma alırlar

4-Böylece tozlaşmayı sağlayacak polen oluşur

5-Polen nucleuslardan biri polendeki metabolizmayı kontrol eden vegetatif

nucleus,diğeri ise döllenmeyi sağlayacak generatif (Doğurucu) nucleustur

6-Polen etrafında türe özgü ve tozlaşma biçimine uygun kabuk oluşur

 

 
  c-Ovaryumda embriyo kesesinin oluşumu

 

1-Makrospor ana hücresi mayozla 4 makrospor yapar,bunlardan 3 tanesi erir

 geri kalan bir tanesi makrospor olarak kalır.

2-Makrospor hücresinin nucleusu ard arda 3 kez mitoz gecirerek 8 nucleuslu

hücre oluşur

3-Makrospor içindeki nukleuslardan 3 tanesi vegetal kutba nucleusları

yerleşerek antipod nucleusları oluşturur

4- 2 tanesi ortada polar nucleusları oluşturur   

5-Geri kalan 3 nucleustan biri Ovum diğerleride sinerjit nucleusları haline

dönüşerek animal (Döllenme) kutbuna yerleşir.

6-Organizasyon bittiğinde döllenmeye hazır embriyo kesesi meydana

gelmiştir

 

 Animasyonu izle

 

 
  d-Tozlaşma

 

Tekalarda oluşan polenlerin su,hava ve taşıyıcılararacılığı ile stigmaya

ulaşıp çimlenmesine denir. Polenin stigmada çimlenmesi stigmada

üretilen fertilizasyon maddesi ile gerçekleşir.

 

 

 
  e-Çimlenme ve döllenme

 

1-Çimlenen polende polen tüpü oluşur

2-Polen tüpü stilus içinden ovaryuma doğru uzar

3-Vegetatif ve generatif nucleuslar polen tüpüne geçer

4-Tüp embriyo kesesine ulaşınca vegetatif nucleus erir,generatif nucleus

 mitozla iki nucleus oluşturur

5-Generatif nucleuslardan biri ovumu dölleyerek embriyoyu oluşturur

6-Diğer generatif nucleus polar nucleusları dölleyerek endospermi

 oluşturur.

Not:Çiçekli bitkilerden kapalı tohumlularda iki döllenme gerçekleşir

 

 

1. Döllenme: Ovum(n) + Sperm (n)=Embriyo (2n)

2. Döllenme:Plar nuc.(n)+Polar nuc.(n)+Sperm(n)=Endosperm (3n)

 

 

 
  f-Tohum ve tohum oluşumu

 

 

Tohum taslağında bulunan embriyo kesesi döllenmeden sonra tohum

 haline dönüşür.

 

Tohum taslağı-----------------------Tohum

 

 

Tohum kısımları

 

1-Kabuk:Tohum taslagından gelişir tohumun olumsuz dış etkilerden

 korunmasını sağlar(2n) kromozomlu hücvrelerden oluşur

 

2-Endosperm:Döllenen polar nucleuslardan gelişir.Çimlenme öncesi ve

çimlenme esnasında bitki embriyosunun ihtiyacı olan besin maddesini

bulundurur (3n) kromozomlu hücrelerden oluşur

 

3-Embriyo:Döllenen ovumdan gelişir.Yeni nesil bitkiyi oluşturur. (2n)

 kromozomlu hücrelerden oluşur

 

 
  h-Meyva ve meyva oluşumu

 

Tohum oluştuktan sonra çiçek tablası ile beraber çiçek organlarından veya

sadece ovaryumdan gelişir

1-Gerçek meyva:Sadece ovaryumun gelişimi ile oluşan meyva

Örn:erik,kiraz,kayısı vb.

2-Yalancı meyva:Çiçek tablası,Canak yaprak,taç yaprak,erkek organ ve

ovaryumun birlikte meydana getirdikleri meyva.

Örn:Elma,armut vb.

Meyvalar tohumun korunmasında ve yayılmasında rol alan önemli

 yapılardır.

 

 
  Tohum çimlenme ve gelişim

 

  • a-Bitkilerde gelişim olaylarından hücre bölünmesi,büyüme ve farklılaşma olayları görülür
  • b-Çiçeksiz bitkilerde sporların çimlenmesi ile gametofit gelişir
  • c-Çiçeksiz bitkilerde Sperm ve ovumun döllenmesi ile oluşan zigotun mitoz bölünmeleri ile sporofit gelişir
  • d-Vegetatif üreyen bitkilerde dal,yaprak,tomurcuk vb. vücud kısımlarından yeni bitki gelişir
  • e-Çiçekli bitkilerde tohumdan yeni bitki gelişir
  •       

     
      Tohum yapısı

         a-Kabuk:

  • 1-Tohumu örter

  • 2-Kabuğu oluşturan hücrelerin çeperleri mantarlaşmış ve odunlaşmıştır

  • 3-Tohumu su kayıbından,mekanik etkilerden,kimyasal ve biyolojik etkilerden korur

  • 4-Kalınlığı şekli ve yapısal özellikleri türe göre değişir

  • 5-Kabuğu oluşturan hücreler 2n kromozomludur

  •      b-Endosperm:

  • 1-Açık tohumlularda sadece polar nucleuslardan döllenmeden gelişir ve n kromozomlu hücrelerden oluşur

  • 2-Kapalı tohumlularda polar nucleusların döllenmesi ile oluşan triploid 3n kromozomlu hücrelerden oluşur

  • 3-Türe göre farklı yoğunluklarda olmak üzere karbonhidrat,yağ ve protein depolar

  • 4-Çimleninceye kadar hetotrof olan bitki embriyosunun madde ihtiyacını karşılar

  • 5-Çimlenince endospermin görevini yapraklar üstlenir

  •      c-Embriyo:

  • 1-Ovumun spermle döllenmesi ile oluşur ve 2n kromozomludur

  • 2-Embriyonik gövde ve kök taşır

  • 3-Tohum çimleninceye kadar yavaşca gelişir

  •      d-Çenekler (Kotiledonlar):

  • 1-Embriyoya bağlı olarak gelişir

  • 2-Endospermden besin alarak bitki çimleninceye kadar onu besler

  • 3-Çimlenmeden sonra bir süre fotosentezde yapar(Dikotillerde)

  • 4-Soğan,zambak vb.de tek çenek, sebzeler,çalılar,ağaçlar vb.de iki çenek, çamgillerde çok çenek bulunur

  •  
      Notlar

         Tohumda uyku hali:

  • 1-Tohumda metabolizma yavaş fakat devam etmektedir
  • 2-Süre tohum kabuğuna ve besin miktarına bağlıdır
  • 3-Kuru ve soğuk koşullarda uyku halinde kalarak canlılığı korumakta ve neslin devamını garanti altına almaktadır
  • 4-Tohumlarda uyku halinin devamı  sağlayan hormon absisik asittir
  • 5-Tohumlarda canlı ve çimlenme yetenekli kalma süresi türe göre değişir
  •      Çimlenme gücü:

  •  a-Tohum kabuğu kalınlığına
  •  b-Tohumdaki su miktarının azlığına
  •  c-Depo besinlerden yağ yerine nişastanın varlığına bağlı olarak artar.
  •      Tohumda çimlenme:

  • Gerekli şartlar:
  • 1-Su: Kabuğun çatlaması,embriyonun serbest kalması ve enzimatik reaksiyonlar için gereklidir
  • 2-Oksijen:Artan metabolizma için gerekli enerji oksijenli solunumla karşılanır
  • 3-Sıcaklık:Artan enzim etkinliği uygun sıcaklıklarda gerçekleşir
  • Not
  • 4-Işık:Bazı türlerde (Tütün) çimlenmede ışığa ihtiyaç duyulur.
  •  
      Çimlenme mekanizması
  • 1-Şartlar uygun olduğunda tohum su alarak şişer ve tohum kabuğu çatlar
  • 2-Alınan su tohumda absisik asit etkinliğini kırar
  • 3-Alınan suyun etkisi ile endosperm hücreleri giberillin üretir.
  • 4-Giberillin absisik asidin etkinliğini azaltırken amilaz etkinliğini artırırı
  • 5-Amilaz etkisi ile nişasta glikoza parçalanır
  • 6-Oluşan glikoz çatlayan kabukla beraber alınan fazla miktardaki O2 kullanılarak solunumda harcanır
  • 7-Çimlenme ile beraber tohumda ağırlık azalması gerçekleşir
  • 8-Metabolizmanın hızlanması ile beraber hücre bölünmesi hızlanır
  • 9-Meristem etkisi ile bitkiye yeni hücre ve dokular katılır
  • 10-Bitki uç meristemi ile boyca,kambiyum ile ence kalınlaşarak büyür.
  •  

     

       
      Bitki gelişmesinde rol alan faktörler

         A-Su:

  • 1-Turgor oluşumu
  • 2-Madde taşınımı
  • 3-Fotosentezde organik madde sentezi
  • 4-Terleme ile ısı düzenlenmesi
  • 5-Stomaların çalışması
  • 6-Enzimatik reaksiyonlar için ortam
  • 7-Hidroliz reaksiyonlarının gerçekleşmesi
  •      B-Sıcaklık:

  • 1-Enzim etkinliği ve metabolizmada  etkendir
  • 2-Terleme üzerine etkendir
  • 3-Topraktan su alınımıda etkendir
  •      C-Işık:

  • 1-Klorofil sentezinde gereklidir
  • 2-Fotosentezde gereklidir
  • 3-Bazı türlerde çimlenmede gereklidir
  •      D-pH,Tuz ve Mineral:

  • 1-Enzim etkinliği için gereklidir
  • 2-Bazı moleküllerin (Enzim,hormon,pigment vb.) yapısına katılır
  •      E-Hormonlar:

  • Bitkisel hormonlar bitkinin büyümesi,yaprak-çiçek açması, yönelim, meyva oluşumu,Tohumda uyku ve çimlenme vb. yaşamsal olayların gerçekleşmesinde rol alırlar
  • Not:Bu faktörlerin etkinliği farklı türler için değişebilir.Değişik türlerde özel adaptasyonlar görülür.
  •  

     
       
         
         

     

    Ana sayfa...     Önemli notlar...     Başlangıç sayfası yap...     e-mail yolla...    Yazdır...